Fotografie z Charkowa wracają do Tarnowa i odsłaniają historię ukrywaną pół wieku

W Tarnowie pojawia się wystawa, która nie pozwala przejść obok obojętnie – to zapis chwili, gdy z ziemi zaczęła wychodzić prawda o zamordowanych oficerach. Na plenerowych planszach przy Regionalnym Centrum Edukacji o Pamięci im. gen. bryg. Zdzisława Baszaka znalazły się fotografie Andrzeja Świderskiego z lat 1990–1991. To właśnie one pokazują momenty, w których z milczenia, dokumentów i wykopanych mogił wyłaniała się jedna z najcięższych kart polskiej historii.

• Na planszach w Tarnowie wraca moment, gdy prawda zaczęła wychodzić z ziemi
• Charków-Piatichatki i długa droga do ujawnienia zbrodni
• Liczby z ekshumacji, które pokazują rozmiar odkrycia

Na planszach w Tarnowie wraca moment, gdy prawda zaczęła wychodzić z ziemi

W czwartek, 16 kwietnia o godz. 12, przy Regionalnym Centrum Edukacji o Pamięci w Tarnowie zostanie otwarta plenerowa ekspozycja IPN z Krakowa poświęcona nekropolii polskich oficerów w Charkowie-Piatichatkach. Organizatorzy pokazują na niej zdjęcia wykonane przez Andrzeja Świderskiego, fotografa Energopolu, który dokumentował wydarzenia w czasie, gdy ekipa badaczy i pracowników odkrywała kolejne ślady zbrodni.

To wystawa, która prowadzi widza od pierwszych symbolicznych gestów do twardych dowodów. Na planszach znalazły się ujęcia pierwszego brzozowego krzyża ustawionego przez pracowników Energopolu, przebiegu prac ekshumacyjnych oraz przygotowania symbolicznej mogiły oficerów. Ekspozycję będzie można oglądać do końca maja, a w otwarciu ma wziąć udział Michał Masłowski, naczelnik Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej IPN w Krakowie.

Charków-Piatichatki i długa droga do ujawnienia zbrodni

Tło tej wystawy jest ciężkie i bardzo konkretne. Przez kilkadziesiąt lat ZSRS ukrywał prawdę o mordzie na polskich oficerach. W 1969 r. ślady grobów w Charkowie-Piatichatkach zostały zniszczone przy użyciu środków chemicznych, żeby utrudnić ich odnalezienie i zatarć pamięć o ofiarach.

Przełom nastąpił dopiero w 1990 r., kiedy władze radzieckie oficjalnie przyznały się do winy NKWD. Rok później polska ekipa pod kierunkiem prokuratora Stefana Śnieżki przeprowadziła ekshumacje, które potwierdziły skalę zbrodni i związek pochowanych tam oficerów z obozem w Starobielsku. Mimo tych ustaleń Rosja w 2005 r. uznała sprawę za przedawnioną, dlatego śledztwo historyczne prowadzi polski IPN.

Liczby z ekshumacji, które pokazują rozmiar odkrycia

Badania prowadzone na miejscu przyniosły nie tylko obrazy, ale też bardzo konkretne ustalenia. W czasie prac ekshumacyjnych odnaleziono:

• 5 masowych grobów polskich oficerów,
• szczątki 161 osób,
• dokumenty osobiste i służbowe,
• korespondencję od rodzin,
• przedmioty, które umożliwiały identyfikację części ofiar.

Dalsze badania archeologiczne z 1994 r. pozwoliły odtworzyć topografię cmentarza NKWD i odnaleźć wszystkie zbiorowe mogiły. Było ich łącznie 75, w tym 15 grobów polskich oficerów oraz 60 pochówków ofiar innych sowieckich egzekucji. Dzięki takim ustaleniom wystawa nie jest tylko zbiorem fotografii – staje się zapisem pracy, która wydobywa z niepamięci ludzi, miejsca i fakty.

na podstawie: Urząd Miasta.